Interview met Ola Mafaalani

“Dit gaat over een mens!”

 
Dit seizoen komt het Noord Nederlands Toneel met een voorstelling naar onze schouwburg. Dante’s ‘La Divina Commedia’ is een toneelstuk, waarin Mafaalani het vluchtelingenprobleem opnieuw op de agenda zet. Een kort gesprek met de artistiek leidster van het gezelschap…

Waarom heb je voor ‘La Divina Commedia’ gekozen en wat wil je ermee vertellen?
“Allereerst is er mijn fascinatie voor de onuitputtelijke fantasie van Dante. Het antwoord op zijn verbanning en zijn pijn verpakte hij in honderden pagina’s prachtige poëzie. Daarnaast heb ik sinds ‘Medea’ mijzelf de opdracht gegeven alleen nog maar ensceneringen van klassiekers te maken als ik mensen ontmoet die zo’n verhaal nú ondergaan. In La Divina Commedia vertellen wij over een illegale vluchteling die op dit moment in Nederland rondloopt en geen kans meer heeft op een verblijfsvergunning.
De vraag waar het wat mij betreft om gaat is: stel dat deze vluchteling Dante is, schamen wij ons straks dan net zoals de inwoners van Florence zich nu nóg schamen voor de verbanning van Dante? Want de Florentijnen zijn heel erg trots op hem, hij is een van de grote kunstenaars van de stad. Maar ze beseffen ook dondersgoed dat zij hem eeuwen geleden de stad hebben uitgewezen.”

“Als publiek ben je enerzijds getuige van een fictief verhaal, anderzijds hoor je het levensverhaal van iemand die echt bestaat. In dat opzicht lijkt de voorstelling op ‘Medea’: in die voorstelling werd het relaas van een Nederlandse vrouw die haar kind heeft vermoord, verweven met de Griekse tragedie. Nu vormt Dante’s klassieker de basis voor het verhaal van een op dit moment in Nederland verblijvende vluchteling. Iemand die vanuit een hel is gevlucht naar Nederland, de louteringsberg. Een plek die hoop biedt, maar ook het moment waarop mensen afschuwelijke ervaringen moeten doorstaan. En dan kom je erachter dat hel, louteringsberg en paradijs niet afzonderlijk bestaan. Het zijn plaatsen die je op elk moment overal kunt ervaren.”

In ‘La Divina Commedia’ werk je samen met trapezeartiest, Dreya Weber. In ‘Medea’ was er een bijzondere rol voor een flamencodanser. Hoe kom je steeds tot deze bijzondere combinaties van disciplines?
“Ik ben altijd op zoek naar een manier om een verhaal te vertellen. Dat kan met tekst, maar net zo goed met dans, een trapezeact of wat dan ook. Ik raak geïnspireerd door andere kunstenaars met zeer uiteenlopende achtergronden: choreografen, vuurwerkkunstenaars, operazangers, iedereen die op een bijzondere manier een verhaal weet te vertellen, inspireert mij.”

Hoe is de samenwerking met Weber eigenlijk tot stand gekomen?
“Ik heb haar ooit tijdens een auditie in New York ontmoet, waar ik met een productie bezig was. Hoewel ze voor de rol die ik op dat moment zocht minder geschikt was, vond ik haar helemaal geweldig. Een paar jaar geleden – ik liep toen al met het plan van ‘La Divina Commedia’ in mijn hoofd – hebben we elkaar opnieuw ontmoet. In diezelfde tijd vertelde acteur Merijn de Jong mij dat hij die zomer in Bosnië-Herzegovina was geweest en daar van de 21 meter hoge Stari Most, de beroemde brug in Mostar, was gesprongen. Toen ik hem vroeg waarom, zei hij dat hoogte hem een kick gaf, het gevoel dat hij leefde. Daar ergens is het idee ontstaan om Merijn en Dreya samen ‘de lucht in’ te laten gaan.”

Weber vertolkt de rol van de engel Beatrice, de jong gestorven geliefde van Dante. In jouw voorstellingen spelen engelen vaker een belangrijke rol. Waarom is dat?
“Het klopt wat je zegt, maar het gaat dit keer niet op. In mijn eerdere voorstellingen gebruikte ik engelen om de moraal te doorbreken. Normaal gesproken staat een engel voor ‘het goede’, ik liet daarentegen een engel zowel de goede als de kwade personages bijstaan. Niet om het kwade een handje te helpen, maar om te begrijpen waarom iemand iets doet en hoe die persoon zover gekomen is. Dat was bijvoorbeeld in ‘Medea’ het geval.
Bij ‘La Divina Commedia’ ligt dat anders. Dante heeft het verhaal gewoon zo opgeschreven. Beatrice is dood en vraagt Dante naar haar toe te komen. En Dante gaat. Prachtig toch dat hij om zijn geliefde te bereiken zo’n barre tocht naar het diepste der aarde onderneemt. Iedere stap is riskant en dat gevaar brengen wij in de voorstelling over middels de pas-de-deux van Dreya en Merijn, onbeveiligd, hoog boven het podium.”

Wat hoop je dat het publiek na het zien van de voorstelling meeneemt?
“Het gaat mij niet om wat voor mening mensen over de vluchtelingenproblematiek hebben. Maar ik hoop wel dat we meevoelen. Stel dat wij Nederlanders straks ons koffertje moeten pakken en ergens naar toe moeten? De meeste vluchtelingen betalen vermogens voor een vaak gruwelijke tocht, met als enige bestemming: een veilige plek. Als ze hier aankomen, weten ze vaak niet eens waar ze zijn. En dan blijkt die plek ook helemaal niet zo veilig. Iedereen heeft wel eens te maken met bureaucratie. Maar voor een vluchteling is het wel even een ander verhaal hoor! Dag in dag, dag uit je verhaal vertellen, dat vervolgens in twijfel wordt getrokken, controles, vaak jarenlang wachten, kinderen die niet naar school mogen… Dit gaat niet over kille cijfertjes, dit gaat over een mens. Ik hoop dat dát gevoel na afloop doordringt.”